მამასთან შეხვედრის ნატვრაში გალეული ბავშვობა
საბჭოთა იმპერია ნაბიჯ-ნაბიჯ სპობდა საქართველოს თვითმყოფადობას: გააუქმა ქართული ეკლესიის ავტოკეფალია; ქართული წირვა-ლოცვა რუსულით შეიცვალა; გაიძარცვა საეკლესიო სიწმინდეები, განადგურდა ძეგლები; რუსული ენა დამკვიდრდა მმართველობის ორგანოებში, სასამართლოებში, სასწავლებლებში; განგებ აღვივებდნენ ეთნიკურ შუღლს საქართველოში მცხოვრებ ხალხთა შორის; რუსეთში გადაასახლეს ბევრი გამოჩენილი მამულიშვილი, ვინც ხმა აიმაღლა იმპერიის პოლიტიკის წინააღმდეგ. სწორედ ერთ-ერთი ასეთი გამორჩეული პიროვნება იყო გრიგოლ ლორთქიფანიძე, რომელსაც განსაკუთრებული როლი მიუძღვის დამოუკიდებელი საქართველოს პოლიტიკურ ცხოვრებაში. მისი ცხოვრება, მოღვაწეობა და ის მძიმე ხვედრი, რომელიც საპატიმროებსა და გადასახლებაში ერგო, საბჭოთა პერიოდში ბნელით იყო მოცული. საბჭოთა ისტორიოგრაფიაში მისი პიროვნება შეუმჩნეველი იყო ან შეგნებულად გვერდავლილი. ტაბუდადებულმა საოჯახო არქივმა, რომელიც მრავალი წელი საიდუმლოდ, ერთ პატარა თვითნაკეთ ჩემოდანში ინახებოდა, მრავალი წლის შემდეგ ბევრ კითხვას გასცა პასუხი. გრიგოლ ლორთქიფანიძის ღვაწლის, მოღვაწეობისა და ცხოვრების შესახებ მისი შვილი, ტექნიკის მეცნიერებათა კანდიდატი, ბატონი თეიმურაზ ლორთქიფანიძე გვიამბობს.
შთამომავლობა
საკმაოდ ხანგრძლივი ცხოვრების განმავლობაში, როგორც ყველა ჩვენგანს, ბევრჯერ დამიწერია საკუთარი ბიოგრაფია, რომელიც ყოველთვის ასე იწყებოდა: „დავიბადე 1920 წლის 30 იანვარს, ვანის რაიონის სოფელ ისრითში, მოსამსახურის ოჯახში...“ და ასე მთავრდებოდა „ვარ სკკპ-ს წევრი 1963 წლიდან.“
მხოლოდ ხანდაზმულობისას, 70 წლის ასაკში მომეცა საშუალება, უშიშრად დამეწერა, რომ 1920 წლის 30 იანვარს დავიბადე ცნობილი პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწის, პირველი ქართული რესპუბლიკის მთავრობის თავმჯდომარის მოვალეობის შემსრულებლის, განათლების და სამხედრო მინისტრის გრიგოლ ლორთქიფანიძის ოჯახში. 70 წლის ასაკში პირველად უშიშრად ვთქვი, რომ დედაჩემი, ლიუბოვ აბრამენკო, უკრაინელი დიდგვაროვანი მრეწველის ქალიშვილი იყო, რომელიც მამამ, 1916 წელს გადასახლებაში ყოფნისას, ვორონეჟის გუბერნიაში გაიცნო. მაშინ დედა დაბა ურუს კომერციული სასწავლებლის პედაგოგი იყო. მან ბოლომდე უერთგულა ტრაგიკული ბედის მეუღლეს, მის სამშობლოს — საქართველოს. შიშით, ტანჯვით და ვაებით გამოზარდა სამი შვილი და მარადიულ საუფლოში ისე გადავიდა, ერთი საყვედურიც არ დასცდენია.
მთელი ჩემი ბავშვობა მამასთან შეხვედრის ჩუმ ნატვრაში გაილია. მამასთან უშუალო კონტაქტი არ გვქონია, მას ფოტოსურათებით, წერილებითა და დედის ნაამბობით ვიცნობდით. მრისხანე დრო იყო. მე და ჩემმა და-ძმამ ვიცოდით, რომ მამაზე ჩურჩულით ლაპარაკიც კი ძალიან საშიში იყო. დედაჩემი, პაპა-ბებია და უახლოესი ნათესავები წელებზე ფეხს იდგამდნენ, დღე და ღამეს ასწორებდნენ, რომ როგორმე ოჯახი ისე გამოეკვებათ, ყველგან ჩასაფრებულ ჩეკისტებს თვალში არ მოხვედროდნენ. თითქმის 30 წლის განმავლობაში ვატარეთ სამშობლოს მოღალატის ოჯახის დამღა, ახლაც, ამ სიტყვის გაგონებაზე, ტანში ძველებურად მზარავს.
ადრეული ბავშვობა ჩემს უმშვენიერეს სოფელ ისრითში გავატარე. 1926 წლიდან საცხოვრებლად თბილისში გადმოვედით. თუმცა, 1935-36 წლებში, უკიდურესი გაჭირვების გამო, ისევ ისრითში დავბრუნდით, სადაც კოლმეურნეობის წევრად სიმინდის ყანებში მომიხდა მუშაობა — სიმინდის თოხნა, საკარმიდამო ნაკვეთში ვენახსაც ვუვლიდი...
|
 |
განვითარებისა და სწავლის თეორიები
ჯერომ ბრუნერი 1915
ჯერომ სეიმურ ბრუნერი — ამერიკელი ფსიქოლოგი, კოგნიტური ფსიქოლოგიის ერთ-ერთი თვალსაჩინო წარმომადგენელი. 1952-72 წლებში იყო ჰარვარდის უნივერსიტეტის პროფესორი, 1972-1980 წლებში კი — ოქსფორდის უნივერსიტეტის პროფესორი. მისი განვითარებისა და სწავლის თეორია კონსტრუქტივიზმის პრინციპებს ეფუძნება. ბრუნერის მიხედვით, სწავლა აქტიური სოციალური პროცესია, როდესაც ბავშვი, თავისი გამოცდილების საფუძველზე, ახალი ცოდნის კონსტრუირებას ახდენს. ამ თვალსაზრისით, ცოდნაც პროცესია და არა პროდუქტი. მის თეორიაზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა ლ. ვიგოტსკის იდეებმა.
ბრუნერის აღმოჩენებით სწავლის თეორია კოგნიტურ თეორიებს მიეკუთვნება. კოგნიტური თეორიების მიზანი შემეცნებითი პროცესების (გადაწყვეტილების მიღება, პრობლემის გადაჭრა, ანალიზი, სინთეზი, შეფასება, დამახსოვრება) სტრუქტურისა და ფსიქოლოგიური მექანიზმების აღწერაა. ზოგიერთი კოგნიტური თეორია განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია განათლებისათვის, რადგან ნათელ და თვალსაჩინო პედაგოგიურ მეთოდებსა და მოდელებს გვთავაზობს.
კოგნიტური ფსიქოლოგია იკვლევს, როგორ იღებს მოსწავლე ინფორმაციას გარემოდან, როგორ ახდენს ამ ინფორმაციის ორგანიზებასა და ინტერპრეტაციას, როგორ იყენებს ცოდნას.
|
განვითარებისა და სწავლის თეორიები
ჯონ დიუი
(1859-1952)
ჯონ დიუი — ამერიკელი ფილოსოფოსი, ფსიქოლოგი და განათლების რეფორმატორი. დიუი ამერიკული პრაგმატიზმის# წარმომადგენელი და ინსტრუმენტალიზმის# ფუძემდებელია. ის არის ავტორი ცნობილი ნაშრომისა „დემოკრატია და განათლება“ (1916). დიუი თვლიდა, რომ კარგი განათლება არის ის, რაც ეხმარება ადამიანს საზოგადოებისათვის სასარგებლო წევრად ჩამოყალიბებაში. დიუის არ შეუქმნია სწავლების თეორია, მაგრამ მისმა შეხედულებებმა მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა განათლების მიზნისა და პრინციპების თანამედროვე მიდგომებზე.
დიუის მიხედვით, განათლების პრინციპები გამოცდილების თეორიას უნდა ეყრდნობოდეს. მისი გამოცდილების თეორიაში ორი ცენტრალური ცნებაა: 1. უწყვეტობა, რაც იმას ნიშნავს, რომ ადამიანი დაბადებიდან გამოცდილების მიღების საშუალებით სწავლობს, ეს კი გავლენას ახდენს მის შემდგომ ქცევაზე. უწყვეტობა გულისხმობს იმას, რომ წინა გამოცდილება ადამიანის შემდგომი გამოცდილებისა და ცოდნის განმაპირობებელია.
2. ინტერაქცია აღწერს და ხსნის იმას, თუ როგორ ურთიერთქმედებს წარსული გამოცდილება აწმყო სიტუაციაზე ახალი გამოცდილების შესამუშავებლად. დიუის ჰიპოთეზის მიხედვით, ჩვენი აწმყო გამოცდილება წარსული, შენახული გამოცდილების ფუნქციაა, რომელიც ზემოქმედებს მიმდინარე სიტუაციაზე და ახალი გამოცდილების საფუძველი ხდება.
შესაბამისად, სწავლების პროცესში მეტად მნიშვნელოვანია მოსწავლეთა წარსული გამოცდილების ცოდნა და მისი დაკავშირება ახალ მასალასთან. ამ გზით მასწავლებელი აზრიანს და მოსწავლისათვის მნიშვნელოვანს ხდის ახალ ინფორმაციას და ამით ხელს უწყობს მის ეფექტიან დასწავლას.
|
